Gezondheidspreventie Info: diabetes type 2

Diabetes type 2 is een chronische aandoening die we onder controle kunnen houden met een aangepaste behandeling, die effectiever is als ze in een vroeg stadium wordt gestart. Het is een aandoening waarbij het lichaam insuline minder efficiënt gebruikt en na verloop van tijd niet meer voldoende insuline aanmaakt. Vaak geeft de aandoening jarenlang geen klachten, maar kan ze wel leiden tot complicaties op het gebied van hart en bloedvaten, de nieren, de ogen, het zenuwstelsel of de voeten. In 2023 werd 6,6% van de Brusselse bevolking die bij een Belgische ziekenfonds was aangesloten, behandeld voor diabetes. Dat cijfer houdt geen rekening met mensen bij wie de diagnose niet is gesteld of die om verschillende redenen – zoals gebrek aan toegang tot zorg – niet worden behandeld, en onderschat dus de werkelijke prevalentie.

Download de Gezondheidspreventie Info over Diabetes type 2.

Diabetes type 2 voorkomen en in een vroeg stadium opsporen

Preventie is erop gericht het ontstaan van diabetes te voorkomen of uit te stellen, de aandoening vroeg op te sporen en de complicaties ervan te beperken. Dat is vooral gebaseerd op voeding, lichaamsbeweging, verminderen van een sedentaire levensstijl en stoppen met roken, maar hangt ook af van levensomstandigheden, hulpmiddelen en de omgeving. Omdat diabetes lange tijd zonder symptomen kan blijven, zijn opsporing van risicofactoren en gerichte screening van essentieel belang om mensen met een verhoogd risico te identificeren en vroegtijdige behandeling mogelijk te maken. De belangrijkste risicofactoren zijn onder meer leeftijd, diabetes in de familie, overgewicht, hoge bloeddruk en een voorgeschiedenis van zwangerschapsdiabetes.

In de praktijk: bevorder gezonde gewoontes zonder mensen een schuldgevoel te geven en reduceer preventie niet tot ‘beter eten’ of ‘meer bewegen’. Houd daarbij rekening met de levensomstandigheden en de beschikbare middelen. Eerstelijnsprofessionals kunnen ook helpen bij het opsporen van risicopersonen en hen doorverwijzen naar een huisarts, vooral als ze geen toegang hebben tot zorg.

Uitgesproken sociale ongelijkheden in het Brussels Gewest

Diabetes komt niet gelijkmatig voor onder de Brusselse bevolking. Uit de gegevens van 2023 blijkt een sterke sociaaleconomische gradiënt: bij dezelfde leeftijd neemt het aandeel mensen dat voor diabetes wordt behandeld toe naarmate het sociaaleconomische niveau daalt. Diabetes komt dan ook ongeveer drie keer zo vaak voor bij de armste 20% van de Brusselaars dan bij de rijkste 20%. Die kloof doet zich voor af in een context waarin 23%  van de Brusselse bevolking het risico loopt om in armoede te belanden in 2025. Bij de 20% met de laagste inkomens gaat meer dan de helft van het inkomen naar huisvesting, waardoor er amper iets meer dan € 10 per persoon per dag overblijft voor andere behoeften, zoals voeding, vervoer en gezondheidszorg.

In de praktijk: houd rekening met belemmeringen die te maken hebben met de levensomstandigheden en stem de aanbevelingen af op de werkelijke mogelijkheden en prioriteiten van de betrokkene.

Inwerken op de sociale gezondheidsdeterminanten

De mogelijkheden om diabetes te voorkomen of te behandelen hangen ook af van de omstandigheden waarin mensen leven: inkomen, huisvesting, arbeidsomstandigheden en beschikbare tijd, toegang tot geschikte voeding, de buurtomgeving, mobiliteit, toegang tot zorg en rechten, gezondheidsgeletterdheid of sociale steun.

Die factoren kunnen elkaar versterken: de kosten van huisvesting en andere essentiële uitgaven kunnen bijvoorbeeld het beschikbare budget voor voeding verminderen en leiden tot voedselonzekerheid, d.w.z. onvoldoende of onzekere toegang tot geschikte voeding. Gezonde voeding of lichaamsbeweging bevorderen betekent dus dat je rekening houdt met wat iemand daadwerkelijk aankan. Welzijnsprofessionals kunnen invloed uitoefenen op sommige van die factoren, met name via voedselhulp, toegang tot rechten, sociale begeleiding of het tegengaan van isolement.

Concreet: breng de determinanten in kaart die de mogelijkheden tot handelen beperken, en mobiliseer aangepaste sociale en gemeenschapsmiddelen.

Complicaties en onderbrekingen in het zorgtraject voorkomen

Via diabetesopvolging moet de betrokkene ook de nodige kennis en vaardigheden kunnen opdoen om mee te werken aan het dagelijkse managen van zijn ziekte.

In België zijn er in het kader van de verplichte ziekteverzekering verschillende zorgsystemen voor diabetes. Afhankelijk van de situatie en de behoeften van de betrokkene bieden die multidisciplinaire begeleiding en toegang tot verschillende zorgvormen, steunmaatregelen of terugbetalingen. De Focus ‘Zorgsystemen voor diabetes type 2’ bundelt nuttige informatie voor professionals over bestaande programma’s, toegangsvoorwaarden, steunmaatregelen en terugbetalingen. Financiële of administratieve problemen, ziekteverzekering, taal- of digitale barrières, mobiliteit, geen huisarts hebben of isolement kunnen de toegang tot zorg vertragen en ertoe leiden zorgen dat de behandeling wordt onderbroken In Brussel, waar diabetes een uitgesproken sociale gradiënt vertoont, gaan behandeling en preventie van complicaties dus ook gepaard met het terugdringen van non-take-up en het waarborgen van de continuïteit van de zorg.
Leven met diabetes brengt veranderingen in het dagelijks leven met zich mee, wat invloed kan hebben op de sociale steun. Uitwisselingen tussen lotgenoten, buurtactiviteiten en gemeenschapsinitiatieven kunnen helpen om ervaringen te delen, kennis te vergroten en isolement te doorbreken.

In de praktijk: controleer of de betrokkene word opgevolgd en weet welke zorgmogelijkheden er voor hem beschikbaar zijn. Breng sociale, financiële of administratieve belemmeringen in kaart die de toegang tot of de continuïteit van de zorg in de weg kunnen staan. Verwijs door naar lokale of collectieve hulpbronnen die de sociale steun en de slagkracht kunnen versterken.